پرداخت ردمظالم در ماه ربیع الاول
ردمظالم یعنی چه؟
ردمظالم در لغت به معنای جبران ظلم و تضییع حقوق است و در اصطلاح به زبان ساده، راه شرعی جبران حقالناس های مالی است؛ در زمانی که دسترسی به او یا وارثانش امکانپذیر نیست. بنابراین اگر شخصی دین مالی از کسی به گردن دارد و یا اینکه ضرر مالی به کسی زده باشد ، اگر صاحب مال زنده است و امکان دسترسی به او هست باید مال را به خود صاحب آن و اگر صاحب مال زنده نباشد باید به ورثه آن برگرداند. اما اگر صاحب مال مشخص نباشد یا دسترسی به او و یا ورثه اش امکانپذیر نباشد و امیدی به یافتن او نیست، باید معادل امروزی آن مال را از طرف صاحبش، به فقیر پرداخت کرد که به این مسئله رد مظالم گفته می شود.
به عبارتی دیگر برای جبران اموال و بدهیهایی که شخص از روی سهو و یا کوتاهی و یا ظلم از دیگران گرفته یا ضایع کرده و به آنان نپرداخته است و امید به دسترسی به او نیست، باید ردمظالم پرداخت کرد.
پس باید به 2 نکته دقت داشت: ردمظالم فقط در برابر حق الناس های مالی است و حق الناس های غیرمالی را شامل نمیشود. همچنین در صورت امکان دسترسی به به صاحب حق و یا ورثه او در صورت فوت وی، نیز نمیتوان ردمظالم داد و لزوما باید به او یا ورثه او داده شود.
موارد پرداخت ردمظالم چیست؟
مصادیق متعددی برای ردمظالم میتوان شمرد که برخی از آنها عبارتند از :
1- مالی که از شخص دیگری گرفته است اما امکان دسترسی به او برای بازپرداخت نیست. مثلاً یک میلیون تومان از شخصی قرض گرفته باشد ولی بعد از مدتی یادش نیاید که از چه کسی بوده است؟
2- مال دیگران را تلف یا ضایع کرده باشد مثلاً با ماشین به ماشین دیگری برخورد کرده باشد اما متوجه نشود که با کدام ماشین و کجا بوده است؟
3- مبلغی که اشتباهی به حساب واریز شده باشد یا مثلاً خط موبایل شارژ شود و شخص نداند که چه کسی برای او شارژ فرستاده است.
4- امانت یا مال باقیمانده نزد انسان درصورتیکه دیگر امکان دسترسی به صاحب آن نیست یا ندانیم چه کسی صاحب آن میباشد.
5- عدم تهیه اشتراک برای استفاده قانونی از محتواهای دوره یا فیلم ها و در دسترس نبودن صاحب اثر
روش محاسبه ردمظالم
یکی از سوالات مهم این است که چگونه مقدار ردمظالمی که برعهده ماست را محاسبه کنیم؟ اولین نکتهای که باید ملاحظه کرد این است که هر بدهی و حق الناسی، با ردمظالم برطرف نمیشود. فقط در مواردی که امکان دسترسی به صاحب حق نیست و امیدی به پیدا کردن او نیز نمیباشد میتوان ردمظالم پرداخت کرد.
در محاسبه ردمظالم، اگر شخص مقدار آن را می داند همان مقدار (همراه با محاسبه تورم) را در صورت ناامیدی از یافتن صاحبان آن، ردمظالم بدهد یا با اجازه مرجع تقلید، صدقه بدهد، اگر مقدار آن را نمی داند به هر مقداری که یقین دارد، پرداخت نماید یا صدقه بدهد. اگر مقدار را به هیچ وجه نمی داند باید از دفتر مرجع تقلید خود کسب تکلیف نماید.
همچنین باید در نظر داشت که این موارد باتوجه به رفتار و روحیه افراد متفاوت است. کسانیکه اهل رعایت هستند و بسیار مراقباند که به دیگران ضرری وارد نکنند از باب احتیاط می تواند مبلغ اندکی در حد توان خود را به عنوان ردمظالم پرداخت نمایند تا اگر برعهده ی آنان بود، ادا شده باشد و اگر نبود ثواب کمک به فقرا را برده باشند. افرادی که در دوران کودکی و نوجوانی، ضررهای مالی به دیگران وارد کردهاند می بایست معادل ارزش روز آن مال را اگر صاحبان حق را میشناسند به آن ها پرداخت نمایند در غیر اینصورت باید معادل روز آن شی را محاسبه و رد مظالم پرداخت کنند.
به طور کلی مناسب است هنگام پرداخت صدقه، نیت ردمظالم شود تا درصورتیکه مظالم به عهده اوست، پرداخت شود و اگر نیست ثواب کمک به فقرا به او داده میشود. پرداخت صدقه مستحب است اما پرداخت ردمظالم واجب!
پرداخت ردمظالم برای اموات
یکی از دیون واجبی که برعهده میت است و غالباً از آن غفلت میشود، پرداخت حق الناس ها و ردمظالم است. این دِین باید هرچه سریعتر پرداخت گردد تا میت در رنج و اسارت آن نباشد. اگر میت وصیت کرده باشد که فلان مبلغ را بابت رد مظالم بدهند، لازم است به همان مقدار پرداخت شود و اگر وصیت نکرده باشد و ورثه می دانند میان اموال میت، مال دیگران وجود دارد، چنانچه صاحبان شان را می شناسند اموال شان را به صاحبان آن ها باید برگردانند و اگر صاحبان اموال را نمی شناسند و امکان شناسایی آن ها هم وجود ندارد باید به همان مقدار، ردمظالم بدهند.
پرداخت ردمظالم در ماه ربیع الأول
پس از آنکه مبلغ ردمظالم را محاسبه کردید باید آن مبلغ را به فقیر مؤمن متدین پرداخت نمود. برخی از مراجع مبلغ خاصی را اجازه میدهند که خودتان به فقیر بدهید و ما بقی را یا باید از دفتر اجازه بگیرید و یا به دفتر پرداخت کنید. مثلاً اگر بخواهید 10 میلیون تومان ردمظالم بدهید طبق نظر حضرت آیت الله مکارم شیرازی تا سقف یک میلیون تومان میتوانید خودتان به فقیر مؤمن بدهید و مابقی را باید به حساب دفتر واریز نمائید. اما در ماه ربیعالاول این مبلغ افزایش پیدا میکند و به 2 میلیون تومان میرسد و مابقی را باید به دفتر بدهید.
جدول زیر به شما در تشخیص مقدار این اجازه کمک نماید.
| نام مرجع تقلید | سقف پرداختی در روزهای عادی به فقیر | سقف پرداختی در ماه ربیعالاول به فقیر |
| رهبر شهید انقلاب | مستحب است به دفتر داده شود و اختیار کامل با پرداخت کننده است | مستحب است به دفتر داده شود و اختیار کامل با پرداخت کننده است |
| حضرت آیت الله سیستانی | کل مبلغ را میتوانید به فقیر بدهید | کل مبلغ را میتوانید به فقیر بدهید |
| حضرت آیت الله مکارم شیرازی | یک میلیون تومان | دو میلیون تومان |
| حضرت آیت الله وحید خراسانی | نصف مبلغ را میتوانید به فقیر دهید و مابقی را به دفتر | نصف مبلغ را میتوانید به فقیر دهید و مابقی را به دفتر |
| حضرت آیت الله نوری همدانی | یک سوم را به فقیر و مابقی را به دفتر | یک سوم را به فقیر و مابقی را به دفتر |
| حضرت آیت الله شبیری زنجانی | نصف مبلغ را میتوانید به فقیر دهید و مابقی را به دفتر | نصف مبلغ را میتوانید به فقیر دهید و مابقی را به دفتر |
سوالات متداول پرداخت رد مظالم
1- ردمظالم را به چه کسانی میتوان پرداخت نمود؟
ردمظالم را باید به فقیر متدین و مومن شیعه داد و در صورتیکه متدین بودن فقیر (اهل گناه و فسق نباشد) احراز نشود نمی توان به او پرداخت کرد.
2- آیا برای ردمظالم مبلغ مشخصی تعیین شده است؟
خیر، رد مظالم مبلغ ثابتی ندارد. میزان آن به مقدار حق مالی ضایعشده یا بدهی مربوط است. بنابراین نمیتوان گفت همه افراد باید مثلاً مبلغ مشخصی را به عنوان رد مظالم پرداخت کنند.
3- آیا باید به قیمت روز ردمظالم پرداخت کرد یا قیمت همان سال های قدیم؟
تورم و افزایش قیمت ها در محاسبه مبلغ باید لحاظ شود. مثلاً اگر شما در کودکی، شیشه ی منزل همسایه را شکستهاید و الآن دیگر دسترسی به آن شخص ندارید و میخواهید آن را جبران کنید باید به مبلغ امروز محاسبه کنید که ارزش آن شیشه چقدر بوده است.
4- آیا رد مظالم را میتوان به هر فقیری داد؟
خیر، نمیتوان بدون بررسی و احراز شرایط شرعی، مبلغ را به هر فردی که خود را نیازمند معرفی میکند پرداخت کرد. شرایط مستحق رد مظالم باید طبق نظر مرجع تقلید بررسی شود.
5- آیا میتوان رد مظالم را به مسجد، هیئت یا حسینیه پرداخت کرد؟
نه رد مظالم را نمی توان به غیر فقیر پرداخت کرد.
6- آیا هر صدقهای که به فقیر بدهیم، رد مظالم محسوب میشود؟
خیر. اگر انسان بدون اینکه حق مالی مشخصی بر عهده داشته باشد به فقیر کمک کند، این کار صدقه است و لزوماً رد مظالم محسوب نمیشود.
7- اگر صاحب حق فوت کرده باشد، رد مظالم را به چه کسی بدهیم؟
اگر صاحب حق فوت کرده باشد، ابتدا باید وارثان او شناسایی شوند و حق به آنها پرداخت شود. اگر صاحب حق و وارثان او قابل شناسایی یا دسترسی نباشند، حکم رد مظالم دارد و باید طبق شرایط به فقیر داده شود.
8- آیا میتوان برای پدر و مادر فوتشده رد مظالم پرداخت کرد؟
هرچند تا زمانی که یقین نداریم دینی بر عهده دارند، پرداخت رد مظالم واجب نیست، اما بله برخی از علما توصیه کرده اند که بجای خیرات (که مستحب هستند) ردمظالم بدهید، زیرا از واجباتی است که برعهده میت باقی مانده و باید ادا شود و اگر هم چیزی از ردمظالم به عهده او نبود، ثواب انفاق و کمک به فقیر را به او می دهند.
9- اگر توان مالی پرداخت ردمظالم را نداشته باشیم چه کنیم؟
باید مرحله به مرحله و حتی در حد کم نیز این حقوق را ادا کرد و اگر خود شخص فقیر است باید استغفار کند.
10- آیا میتوان رد مظالم را بین چند فقیر تقسیم کرد؟
بله، مانعی ندارد. میتوان ردمظالم را به یک فقیر یا خانواده فقیر و یا چند فقیر پرداخت نمود.
11- آیا میتوان ردمظالم را به پدر و مادر فقیر داد؟
اگر رد مظالم برای خودتان باشد، نمی توانید به واجب النفقۀ خویش مثل فرزندان یا والدین بدهید؛ ولی دادن رد مظالم دیگران به واجب النفقه تان اگر فقیر باشند، اشکال ندارد.
12- آیا پول ردمظالم را می توان جهت استفاده مردم زلزله زده ارسال کرد؟
رد مظالم باید به فقیر متدین و عفیف داده شود و نمی توان به طور مطلق برای زلزله زدگان ارسال کرد.
13- آیا رد مظالم را می توان به سادات فقیر پرداخت کرد؟
بله، مانعی ندارد.
در صورت هرگونه سوال یا ابهام میتوانید روی دکمه زیر بزنید تا با پاسخگوی احکام در ارتباط باشید و سوال خود را مطرح نمائید.